دارالعلوم شاه ولی‌الله دهلوی از تأسیس تا کنون

مصاحبه اختصاصی با ضیاءاحمد فاضلی، یک تن از فعالان و مؤسسین دارالعوم شاه ولی‌الله دهلوی

شاید خواننده‌گان معرفت از تأسیس مدرسه‌یی رسمی در سکتور خصوصی به نام «دارالعلوم شاه ولی‌الله دهلوی رح» در آغاز سال تعلیمی جاری اطلاع داشته باشند. از آن جا که در عرصة شکوفایی علوم اسلامی، در جامعة ما این یک گام اساسی است، به ویژه در بخش اناث که با تأسف تمام، تا قبل از این جامعه ما از مدرسة رسمی دینی در بخش خواهران در محرومیت مطلق قرار داشت.
بر آن شدیم تا به منظور آشنایی هر چه بیشتر خواننده‌گان معرفت با مسایل مربوط به این دارالعلوم، مصاحبه اختصاصی با استاد ضیاءاحمد فاضلی واعظ مسجد جامع بزرگ و استاد دانشکده شرعیات و همچنین یک تن از مؤسسین این دارالعلوم داشته باشیم، باشد تا همشهریان عزیز ما کمال استفاده از این فرصت فراهم شده برای فرزندان‌شان را ببرند.
معرفت: استاد گرامی سلام بر شما! از خداوند منان برای شما و دیگر همکاران دارالعلوم مزید توفیقات را خواستاریم.
فاضلی: به نام خداوند مهربان. سلام و رحمت خداوند بر شما و خواننده‌گان خوب معرفت باد. خرسندم که در خدمت شما و خواننده‌گان معرفت قرار می‌گیرم.
معرفت: لطفاً در آغاز بگویید چه سبب شد تا دست به تأسیس این دارالعلوم بزنید؟
فاضلی: موجودیت مدارس فعال دینی که به پرورش دانشمندانی در عرصة علوم اسلامی بپردازد تا چراغ‌های فروزانی فرا راه زنده‌گی اسلامی جامعه قرار گیرند، یکی از واجبات بزرگ یک جامعة اسلامی، به ویژه در شرایط امروزی است. که با تأسف این کمبود در جامعة ما به خوبی محسوس و آشکار است. در طی سالیان اخیر، بعد از رشد روزافزون جمعیت در سرزمین ما از یک سو و از جانب دیگر، ضعف و نارسایی‌هایی که در عرصة تعلیم و تربیت فرزندان ما مشهود بود، شاهد تأسیس مکاتب فراوان خصوصی بودیم که این کار درخور تحسین است. اما با آن که مشکلات و نارسایی‌ها در عرصة مدارس و علوم اسلامی بسی عمیق‌تر و پریشان‌آورتر بود، با آن هم هیچ قدمی در این راستا برداشته نشد. این در حالی است که نیاز جامعه اسلامی در این عرصه بسی شدیدتر است و به راستی برای شهروندان هرات ما که جایگاه بلند تاریخی شهرشان در گذشتة نه چندان دور در میان دیگر شهرهای اسلامی، زبانزد عام و خاص است و روزگاری از کشورهای دور اسلامی، تشنگان علوم و دانش‌های اسلامی در این مأمن رازی‌ها و جامی‌ها پناه می‌آوردند، این تراژیدی خیلی دردآور است، به ویژه این که حتی یک باب مدرسه رسمی برای دختران خویش در این شهر سراغ نداشته باشند. لذا این ضرورت‌ها ما را وا داشت که احساس مسؤولیت نموده و افتخار برداشتن نخستین گام در این مسیر را از آن خود کنیم و این دارالعلوم را در دو بخش ذکور و اناث تأسیس نماییم.
معرفت: از هنگام تأسیس تا رسمی‌شدن، این دارالعلوم چه فعالیت‌هایی داشته و هم اکنون چه قدر شاگرد دختر و پسر و چند صنف دارید؟
فاضلی: در بدو امر، این دارالعلوم در آغاز زمستان سال گذشته در دو منزل کرایی، در جادة مهتاب تأسیس شد و به صورت غیررسمی تا پایان زمستان توانست در دو نوبت قبل و بعد از ظهر در بخش ذکور و اناث، یک‌صدوهفتاد دانش‌آموز دختر و پسر را توسط استادان برادر و خواهر، آموزش دهد. و با آغاز سال تعلیمی، در سرک باغ آزادی کمی بالاتر از جاده کج انتقال یافت و بعد از اخذ مجوز رسمی از وزارت جلیله معارف، با فعالیت‌های گسترده‌تری کارش را ادامه داد. چنان که تا اکنون در حدود دوصدوپنجاه شاگرد دختر و پسر ثبت نام کرده‌اند و درس‌های‌شان در دو نوبت قبل از ظهر ویژه خواهران با استادان خواهر و بعد از ظهر ویژه برادران به پیش می‌رود. و ما فقط در سال حاضر از صنف آماده‌گی تا صنف هشتم را فعال ساختیم، تا تدریجاً به صورت پخته و اساسی بالا روند.
معرفت: آیا فارغان دارالعلوم در امتحان کانکور هم راه یافته می‌توانند؟
فاضلی: بلی، آنها می‌توانند تحصیلات عالی خویش را در دانشکده‌های شرعیات کشور دنبال نموده و در آینده در قوه‌های قضایی و اجرایی کشور کار بگیرند.
معرفت: در مورد منابع تمویل دارالعلوم معلومات دهید.
فاضلی: این دارالعلوم توسط فیس سالیانه شاگردان ـ سه هزار افغانی در سال ـ تمویل می‌گردد و اگر کفایت نکرد، به سراغ اهل خیر خواهیم رفت و از ایشان خواستار کمک خواهیم شد.
معرفت: آیا برای شاگردان بی‌بضاعتی که توان پرداخت این مبلغ را ندارند، هم فکری کرده‌اید؟
فاضلی: بلی، هر گاه برای ما ثابت شود که شاگردی واقعاً بی‌بضاعت است، فقط به اخذ شش‌صد افغانی در سال بسنده نموده و تلاش خواهیم کرد تا مابقی فیس آن را اهل خیر به عهده بگیرند.
معرفت: آیا برای شاگردانی که راه‌شان دور است، ترانسپورت هم در نظر گرفته‌اید؟
فاضلی: بلی، هم اکنون در چند مسیر داخل شهری ترانسپورت داریم و از قریه‌یی اگر به چند نفر برسند نیز برای‌شان ترانسپورت خواهیم گماشت.
معرفت: روشن است که همشهریان ما با این همه رجوعی که به شما داشته‌اند، آن هم در بدل فیس در حالی که در شهر ما کم از کم در بخش ذکور مدارس رایگانی وجود دارد؛ با شناختی که از شما مؤسسین داشته‌اند بوده که ایشان را در تعلیم و تربیت هر چه بیشتر فرزندان‌شان امیدوار ساخته است. به نظر شما تا چه اندازه این توقع آنها را برآورده خواهید توانست و برای آن چه تدابیری سنجیده‌اید؟
فاضلی: با کمال تشکر از این حسن اعتماد جامعه و از خداوند توفیق هر چه بهتر تحقق این آرمان بلند را خواستاریم. قطعاً هدف از تأسیس دارالعلوم نزد ما محض بازکردن دروازه آن و رفت‌وآمد شاگردان نبوده و به هیچ وجه آماده نبوده و نیستیم که با احساسات پاک مردم خود بازی کنیم؛ که پیامد چنین کاری در دنیا و آخرت برای ما آشکار است. بلکه به توفیق خدا بر آنیم که به کیفیت توجه کنیم تا به کمیت و این همه زحمتی که به جان خریده‌ایم که از ما هم مایة جانی می‌خواهد و هم مالی، خدمتی برای جامعه اسلامی و باقیات الصالحاتی برای آخرت ما باشد، هم اکنون تمام دغدغة ما بعد از فراغت نسبی از کارهای اداری، همین است که تدابیری به کار بندیم تا هر روز دارالعلوم از دیروز آن بهتر باشد. البته این ممکن نیست مگر به همکاری خانواده‌های عزیز ما که فرزندان با استعداد خود را به این مدرسه بفرستند و از طریق همکاری با شاگردان در خانه و اجرای توصیه‌های دارالعلوم و ارتباط با ادارة آن، ما را در این امر یاری رسانند و این توقعی است که ما از ایشان داریم.
تدابیری که تاکنون ما برای رشد هر چه بهتر دانش‌آموزان سنجیده‌ایم به قرار زیر است:
در استخدام استاد کوشش کرده‌ایم تا بهترین استادها را برگزینیم و معاش ایشان کمتر از معاش مکاتب خصوصی نباشد. ما با هر استادی در آغاز قرارداد یک‌ماهه می‌بندیم و در خلال این ماه اگر او را در ادای وظیفه‌اش موفق نیابیم، قطعاً هر که باشد به جای او استاد جدیدی خواهیم گماشت. در حاضری استادان و شاگردان جدی هستیم، درس‌ها و نحوة درس را کنترول می‌کنیم. روش‌های جدید درسی را به تعدادی از استادان با برگزاری کورس موقت آموخته‌ایم و برای بقیه هم انشاءالله خواهیم آموخت.
امکانات لازم درسی و رفاهی و محیط فراخ و مناسب تعلیمی را فراهم ساخته‌ایم و تا این که شاگردان در جامعه احساس هویت کنند، یونیفورم مناسب برای دختر و پسرشان تدارک دیده‌ایم. در کنار مضامین اساسی، کتاب‌ها و یا جزوه‌های ممد درسی را که آموزنده‌تر و جذاب‌تر نوشته شده است، از داخل یا خارج کشور آماده ساخته‌ایم. در نظر داریم انشاءالله به زودی کنفراس‌های دو هفته‌وار علمی را به منظور رشد هر چه بهتر شاگردان راه اندازیم. همواره برای ارتقای هر چه بیشتر سطح کیفی دارالعلوم خواهیم کوشید و در این باره از هر گونه انتقاد و پیشنهاد سازنده با جبین باز استقبال خواهیم نمود.
معرفت: آیا از مضامین علوم جدید و انگلیسی هم در نصاب درسی‌تان هست؟
فاضلی: بلی، مضامینی چون ساینس، جغرافیه، ریاضی و... جزء مضمون‌های درسی ما است و مضمون انگلیسی را هم از صنف هفتم به بالا داریم.
معرفت: آیا امکان جذب شاگردان دیگر نیز هست و اگر هست از چه طریقی؟
فاضلی: بلی، تا هنوز ظرفیت جذب شاگردان جدید از مدارس و مکاتب میسر هست و این کار از طریق آوردن سه پارچه صورت می‌گیرد.
معرفت: رابطة شما با مدارس دینی دیگر چگونه است؟
فاضلی: رابطه ما انشاءالله بر اساس تفاهم و تعاون استوار است، ما همه هدفی واحد داریم و آن ادای رسالت اسلامی و خدمت به جامعه و علوم اسلامی است. امید که بتوانیم به منظور رشد هر چه بیشتر دانش‌آموزان یک فضای رقابتی سالم ایجاد کنیم. یقیناً جامعه ما به مدارس بیشتر و بهتری ضرورت دارند، امید که شاهد بازگشایی مدارس بیشتر باشیم.
معرفت: به عنوان آخرین سؤال بفرمایید که چه سبب شد تا این دارالعلوم را به نام «شاه ولی‌الله دهلوی رح» نام‌گذاری کنید؟
فاضلی: شاه ولی‌الله دهلوی یکی از معدود شخصیت‌های اسلامی است که نام نامی او را در قطار مفسران بلندپایه، محدثین معروف، فقیهان ژرف‌اندیش، مؤلفان مشهور، ادیبان نامور، نکته‌دانان اسرار شریعت، کفرستیزان شجاع، عارفان صاحبدل و مربیان آگاه و با تدبیر ـ آن هم در صدر جدول ـ می‌توان یافت. او را مجدد قرن دوازدهم جهان اسلام به ویژه در شبه قاره هند خوانده‌اند. از ویژه‌گی‌های شخصیت او این است که او از چنان اعتدالی برخوردار است که هر یک از گروه‌ها و جریان‌های فکری اسلامی، همواره او را از خود داشته و به او مباهات کرده‌اند و این جمله معروف در حق او به خوبی صدق می‌کند: «آنچه خوبان همه دارند تو تنها داری» او در عصر خویش اصلاحات فزاینده‌یی ایجاد کرد و خدمات بزرگی برای جهان اسلام انجام داد. او یک الگوی تمام‌عیار یک دانشمند و مصلح اسلام است. جهان اسلام به ویژه ملت ما امروزه به چنین الگویی شایسته و صاحب افکار و اندیشه‌های ناب و بلند نیازمند است.
او در اثر بی‌نظیرش: «حجة الله البالغة» یک تعریف عقلانی از دین و آموزه‌های دینی تقدیم نمود و پرده از روی بسیاری از اسرار شریعت که احیاناً برای دیگران مکتوم مانده بود، برداشت. او حرکت علمی اصلاحی را به راه انداخت که تا کنون از درخشش آن جهان اسلام روشنی می‌یابد. امید که فرصتی حاصل شود تا این شخصیت جهانی را به تفصیل به معرفی بگیریم.
لذا خواستیم از یک سو با نام او تفاؤل کنیم و از جانب دیگر این شخصیت جهانی را که در جامعه ما گمنام مانده است، به آنها بشناسانیم.
معرفت: درپایان از شما استاد گرامی کمال سپاس را داریم که وقت گران‌بهای خویش را در اختیار ما گذاشتید، برای شما و تمام دست‌اندرکاران این مدرسه موفقیت مزید از بارگاه الهی خواستاریم.