راضیه طبیب زاده آرام

زنده‌گي پر از نشيب و فرازهاي روحي زيادي است و زماني‌كه چرخ زنده‌گي در سرازير حركت كرده، نشيب‌هاي روحي تداوم مي‌يابند، عملكرد طبيعي فرد مختل شده، امكان بروز يك بيماري جدي و رايج، به‌نام «افسرده‌گي» افزايش خواهد يافت.
افسرده‌گي در روح، جسم، ذهن و رفتار فرد تأثير مي‌كند و زنان و مردان، هردو، به آن مبتلا مي‌شوند، اما بنا به دلايلي زنان دوبرابر مردان به اين بيماري دچار مي‌شوند؛ پژوهش‌گران نشان داده‌اند كه شرايط بيولوژيكي، شيوة زنده‌گي، عامل‌هاي رواني و اجتماعي، علت ابتلاي بيشتر زنان به اين بيماري است؛ از اين رو اشاره به دو نكتة زير حايز اهميت است.
هرفردي به دليل خاص خود به اين بيماري مبتلا مي‌شود و حتا دو نفر از مبتلايان، به دلايل مشابه، دچار افسرده‌گي نشده‌اند.
علايم افسرده‌گي در بيشتري از مواقع بروز مي‌كنند، ولي زماني كه شخص، عزيزي را از دست مي‌دهد، احساس اندوه، نااميدي وكاهش توانايي‌هاي روزمره، علايمي عادي به نظر مي‌رسند كه بعداً تداوم و شدت پيدا خواهند كرد.
همان طور كه ذكر شد، زنده‌گي مملو از فشارهاي رواني است؛ كار زياد خسته‌كننده، بيكاري درازمدت، درگيري‌ها و مشكل‌هاي خانواده‌گي و مالي، تحريك‌پذيري‌هاي فرد را افزايش خواهد داد؛ از آنجا كه ميزان تحمل فرد محدود است، تا نقطة خاصي مي‌تواند تحريك شده و تجربه‌هاي مطلوب را پشت سر بگذارد، اما زماني كه تحريك احساسات ادامه پيدا كند، ممكن است كه فرد نتواند مانند روزها يا ماه‌‌هاي قبل زنده‌گي كند و به كار و فعاليت بپردازد؛ لذا حالتي گذار پديد خواهد آ مد كه گاه به يك بيماري جديد تبديل خواهد شد.
انواع افسرده‌گي و علايم آن:
افسرده‌گي دو نوع است: يك‌قطبي و دوقطبي؛ در نوع دوم علاوه بر احساس اندوه و غم، با علايمي چون پرحرفي، پرفعاليتي و تحريك‌پذيري نيز روبه‌رو خواهيم بود؛ زنان كمتر از مردان به‌ نوع دوم افسرده‌گي مبتلا مي‌شوند، علايم افسرده‌گي عبارت‌اند از: اندوه، اضطراب، احساس پوچي و بي‌ارزشي، كاهش سطح هيجانات، تحريك‌پذيري، گرية زياد، بي‌قراري، احساس گناه، نااميدي، منفي‌گرايي، پرخوابي، كم‌خوابي و بيدارشدن زودهنگام، اشتهاي زياد، كاهش وزن، پرخوري،كاهش اشتها، كاهش توان و انرژي فرد، كم‌شدن احساسات، تفكر دربارة مرگ و حتا خودكشي، دشواري در به‌يادآوردن، تمركزپيداكردن و تصميم‌گرفتن، علايم فزيكي مانده‌گار كه به درمان پاسخ نمي‌دهند، مانند سردرد، درد‌هاي مزمن و اختلال‌هاي گوارشي.
علت‌هاي افسرده‌گي:
بررسي عوامل متعددي چون ارث، محيط، شخصيت فرد و اجتماع در بروز افسرده‌گي دخالت دارند.
ارث:
اگرچه امكان بروز افسرده‌گي در فردي كه سابقة ابتلاي بيماري را در خانوادة خود ذكركرده، زياد است (به ويژه نوع دوقطبي) اما افرادي كه سابقة ژنتيكي ابتلا به اين بيماري را ندارند، نيز ممكن است به اين بيماري دچار شوند.
محيط:
عوامل ايجادكنندة فشار رواني در زنده‌گي همة ما وجود دارد كه از دست‌دادن عضوي ازخانواده و دارايي، اشكال در برطرف‌كردن ارتباط با اطرافيان، مشكلات مالي و تغيير چشمگير در شيوه و سبك زنده‌گي، از جملة عوامل با اهميت‌‌اند؛ به علاوه، 3/1 افراد معتاد، به بيماري افسرده‌گي منجر خواهد شد.
عامل‌هاي رواني ـ اجتماعي:
يك انسان منفي‌باف، از اعتمادبه‌نفس پاييني برخوردار است و نمي‌تواند وقايع زنده‌گي خود را در دست بگيرد؛ ديدگاه و نگرش منفي سبب مي‌شود كه استرس‌زا بيشتر شده، تندرستي فرد به خطر بيفتد.

آنچه زنان دربارة افسرده‌گي بايد بدانند:
تنوع عوامل موجود در زنده‌گي يك زن، نقش مهمي را در بروز افسرده‌گي ايفا مي‌كند؛ عوامل خاصي مانند توليد مثل، هورمون‌ها، ژنتيك، شخصيت، عوامل بيولوژيكي و رنج‌هايي كه زنان در زنده‌گي خود متحمل مي‌شوند، قابل توجه‌اند؛ البته زنان بسياري هستند كه با اين عوامل روبه‌رو شده، اما هيچ‌گونه علايمي از بيماري افسرده‌گي را نشان نمي‌دهند؛ اين بيماري در دوره‌هاي مختلف زنده‌گي زنان به شكل‌هاي گوناگون بروز مي‌كند؛ پژوهش‌گران معتقدند كه علت بروز افسرده‌گي در زنان، آسيب‌پذيرتربودن آنان نيست؛ بلكه بسته‌گي به فشاري دارد كه با آن رو‌به‌رو شوند؛ مسؤوليت بيش از حد در محيط‌ كار يا در منزل، جداشدن از همسر و به تنهايي مسؤوليت پرورش فرزندان را به عهده‌گرفتن، مراقبت از والدين يا فرزندان، از جملة فشارهايي‌اند كه زنان را متأثر مي‌سازند؛ كيفيت زنده‌گي مشترك نيز تأثير قابل توجهي بر ابتلا به اين بيماري دارد، اگر زن و شوهر رابطة دوستانه، محكم و همراه با اعتياد دوجانبه نداشته باشند، از زنده‌گي خود احساس رضايت نمي‌كنند؛ در اين صورت ميزان خطر ابتلا به افسرده‌گي زيادتر خواهد شد.
نقش عوامل نژادي، اجتماعي و فرهنگي:
نژادهاي مختلف از نظر ابتلا به افسرده‌گي متفاوت‌اند. از نظر اجتماعي، زناني كه در دورة كودكي مورد آزار و اذيت قرار گرفته‌اند، بيش از سايرين به بيماري مبتلا مي‌شوند، چنان كه اين آزارها باعث تخريب اعتمادبه‌نفس شده، احساس پوچي در فرد ايجاد مي‌كند؛ به علاوة احساس گناه، سرزنش خويشتن و انزواي اجتماعي را نيز به دنبال دارد؛ پرورش‌يافتن در يك خانوادة بي‌كفايت نيز از جملة عوامل مهم ابتلا به افسرده‌گي در سالهاي بعدي به‌حساب مي‌آيد؛ فقر و پايين‌بودن سطح زنده‌گي، انزواطلبي، عدم دست‌يابي به منابع جديد نيز دست‌آوردهايي جز فشارهاي رواني به همراه نخواهد داشت؛ در بين افراد كم‌درآمد، نااميدي، ناراحتي و نارضايتي، به ويژه كساني كه مورد حمايت اجتماعي قرار نگرفته‌اند، رواج دارد.

درمان افسرده‌گي:
با وجود همة دانستني‌ها در بارة افسرده‌گي، بايد دانست كه اين بيماري قابل درمان است و حتا شديدترين اين نوع آن نيز به درمان پاسخ خواهد داد؛ در واقع، بخشي از نااميدي ناشي از بيماري سبب مي‌شود كه فرد درمان‌پذيربودن بيماري را باور نكند؛ لازم است كه اطلاعات كافي در بارة تأثير مثبت راه‌هاي درمان جديد در اختيار مبتلايان گذاشته شود تا درمان را زودتر شروع كنند، اگرچه راه‌هاي درماني متعدد هرگز نمي‌توانند در حد قابل توجهي توان فرد را براي مقابله با دشواري‌ها و دست و پنجه‌نرم‌كردن با مشكل‌ها و ناملايمات افزايش دهند و به او كمك كنند كه از زنده‌گي خود لذت ببرد، نخسيتن قدم آزمايش‌هاي تشخيصي و قدم بعدي ارزيابي روان‌شناسي است.
درمان دارويي، رايج‌ترين شيوة درمان است؛ درمان‌گياهي، روان‌درماني نيز از جملة ساير راه‌هاي درماني‌اند.

روش‌هاي درماني:
درمان‌هاي رايج در افسرده‌گي به دو گروه عمده تقسيم مي‌شوند:
درمان‌هاي غيردارويي، مثل روان‌درماني و رفتاردرماني.
درمان‌هاي دارويي و جسمي از قبيل داروهاي ضدافسرده‌گي و الكتروشوك كه بيمار در شرايط حاد بايد در شفاخانه بستري شود.
در موارد خفيف يا واكنشي، نيازي به تجويز دارو نسيت و روان‌درماني، افزايش ارتباطات اجتماعي و حمايت اجتماعي كافي است؛ بيمار افسرده را بايد تشويق كرد تا در زنده‌گي نقطة اميد و اتكا پيدا كند؛ مانند اعتقادات مذهبي، تشكيل خانواده و...
متأسفانه افسرده‌گي برخلاف آن كه دركشور ما چيز بي‌اهميت و پيش‌پاافتاده‌يي قلمداد مي‌شود، مي‌تواند ضررهاي زيادي به شخص بيمار وارد كند و خواه‌ناخواه، ديگران را نيز تحت تأثير قرار دهد.
بنا بر مشكلات عديده‌يي كه در جامعة ما از ساليان زياد وجود داشته، بايد بگوييم ميزان افسرده‌گي، خصوصاً در بانوان، در حد بالايي وجود دارد و اگر بخواهيم از كنار اين گونه مسايل به ساده‌گي بگذريم، حتماً خطرات زيانباري متوجه‌مان خواهد بود، خصوصاً اين كه كشور و جامعة ما رو به پيشرفت است و مهمترين نكته در راه رسيدن به ترقي، همانا داشتن اراده و انگيزه‌هاي سالم و قوي و نيز تن‌ و روحي شاد و سرحال است.